Samenwerken voor kwetsbare zwangere vrouwen

‘Een wonderlijk moment in het leven waarin twee mensen in-één leven. De moeder heeft onder andere een beschermende en voedende rol. Zij is van levensbelang voor de ontwikkeling van haar kind.’

Dit en nog veel meer mooie woorden over zwangerschap staan op de website van Verloskundig Centrum PUUR Vroedvrouwen in Arnhem. Het geeft aan hoe bijzonder het nieuwe leven kan zijn en hoe belangrijk de toekomstige moeder is. Ruim 600 bevallingen doet het centrum PUUR Vroedvrouwen per jaar. Hiervan is ook een aantal situaties anders dan doorsnee. Er zijn vrouwen die extra ondersteuning nodig hebben tijdens die periode. We noemen hen de kwetsbare zwangeren.

In gesprek met verloskundige Dorien Derks van PUUR Vroedvrouwen over kwetsbare vrouwen, denk je al gauw aan verslaafde en/of mishandelde vrouwen of tienermoeders, “Als er een goed netwerk is, redt een tienermoeder zich wel. Ze kan heel kwetsbaar zijn als ze nooit het goede voorbeeld heeft gehad, schulden heeft of geen huis. Het gaat er om welke hulptroepen heeft iemand in haar omgeving, zoals steun van moeder of een tante.” Derks vertelt dat het om veel meer gaat. Het kan zijn dat iemand thuis problemen heeft, een psychische stoornis heeft of een traumatische ervaring in het verleden, maar ook vrouwen die verstandelijk beperkt zijn of die zijn gevlucht. “Het is heel divers”, vertelt Derks. “We houden een heel uitgebreide anamnese als zwangere vrouwen hier komen. We vragen naar schuldhulpverlening of er andere hulpverleners betrokken zijn, omgang met eventuele ex-partners en stress. Soms vertellen ze op dat moment niets, maar het opent wel de weg om er later over te praten.”
Sinds 2015 wordt intensief samengewerkt met ketenpartners zoals het ziekenhuis, de Jeugdgezondheidszorg (JGZ), wijkcoaches en daarover is de verloskundige enthousiast. Voorheen was er weinig structuur rondom kwetsbare zwangere vrouwen. Je had geen overzicht welke hulp eventueel al aanwezig was of welke hulp, in de wirwar van zorgaanbieders, geschikt was om in te schakelen in een specifiek geval. “Als wij de zorg na de bevalling afsluiten, neemt de JGZ het over. Soms hoorde je van jeugdverpleegkundigen ‘kun je ons niet eerder al tijdens de zwangerschap inseinen’.”
Zo is de samenwerking ontstaan waarin naast verloskundigen, gynaecologen en de JGZ ook vertegenwoordigers van huisartsen, Veilig Thuis en de wijkteams deelnemen. Een wijkcoach kan coördinerende rol hebben als er meerdere zorgverleners betrokken zijn bij het gezin.

Er is een goede afstemming en je hebt in beeld welke hulp er al is.

Dorien Derks vertelt dat de samenwerking met wijkcoaches het werk met kwetsbare zwangere vrouwen gemakkelijker maakt. “Er is een goede afstemming en je hebt in beeld welke hulp er al is. Nog steeds zijn we de samenwerking aan het verfijnen. Maar nu ben je meer doordrongen van de situatie van een zwangere en van het belang dat de zorg overgedragen wordt aan die zorgverleners die bij het gezin betrokken zijn en blijven.
Derks vertelt dat vrouwen ook veranderen als ze zwanger zijn, ze passen hun leefstijl aan voor het kind, omdat ze niet willen dat het kind hetzelfde moet meemaken als zij hebben ervaren. Voor sommige vrouwen kan dat moeilijk zijn, vertelt Derks, maar ze doen alles voor het kind. “Als ik een niet-pluis-gevoel heb dan bied ik aan dat een verpleegkundige van het consultatiebureau alvast komt kennismaken bij haar thuis. Dat is zo fijn. Een jeugdverpleegkundige kan dan in de thuissituatie kijken. We krijgen altijd een terugkoppeling van de verpleegkundige. Het is een heel mooi instrument.”
Dit prenatale huisbezoek door de JGZ heet Baby op komst. Op aanvraag van de verloskundige en zwangere komt de JGZ-verpleegkundige voor een kennismaking bij de zwangere thuis. De verpleegkundige kan ook kijken of de zwangere/het gezin nog op andere gebieden ondersteuning nodig heeft.

STEVIG OUDERSCHAP
De JGZ biedt meer programma's, zoals Stevig ouderschap. Dit is een vrijwillig preventief programma. Het bestaat uit gemiddeld 3 prenatale en 6 postnatale huisbezoeken door de Stevig Ouderschap-verpleegkundige van de GGD. De methode is voor (aanstaande) moeder/ouders met een verhoogd risico op opvoedingsproblematiek. Zwangeren die weinig steun ervaren uit de directe omgeving, onzeker zijn over het ouderschap of een moeilijke jeugd hebben gehad. Samen met de (aanstaande) kwetsbare, jonge moeder/ouders wordt gewerkt aan de veiligheid, opvoeding en ontwikkeling van moeder èn kind.
Stevig Ouderschap kan worden ingezet in de gemeenten Arnhem, Renkum, Overbetuwe, Lingewaard, Rheden, Westervoort, Duiven, Wageningen, Zevenaar. Vanaf 1 september 2019 ook in de gemeente Ede. Ketenpartners als verloskundige, wijkcoach, huisarts of (medisch) maatschappelijk werk kunnen zwangeren hiervoor aanmelden. Dat kan na 12 weken zwangerschap tot het kind een half jaar oud is. Aanmelden kan door contact te zoeken met het consultatiebureau-team maar ook door een aanvraagformulier via zorgmail te versturen.

Nog een JGZ-programma is Voorzorg, dit is een intensief begeleidingstraject. Al in de zwangerschap start de begeleiding van de zwangere door de JGZ-verpleegkundige met 1-2 wekelijkse huisbezoeken tot het kind 2 jaar is.
Daarnaast is het door de overheid gesubsidieerd project Kansrijke start, dit project stimuleert de samenwerking tussen de verschillende disciplines die rond de kwetsbare zwangere/de kwetsbare moeder/het kwetsbare gezin staan.   
Verloskundige Derks is voorstander van dergelijke programma’s die bijdragen aan het in beeld krijgen en houden van de kwetsbare (aanstaande) moeders: “Alles wat je nu in de moeder stopt, komt het kind ten goede, ook in latere generaties.” 

Hier vind je een schematische weergave vroege preventie door de JGZ

Voeg toe aan selectie